NGÔ-SỨ-QUÂN
Gồm hai năm. — Phụ các sứ-quân.
Họ Ngô, húy Xương-Xí. Con Thiên-sách vương, khi lánh nạn, lấy người con gái ở sông Nam sách mà sinh ra. Cháu gọi Nam Tấn vương là chú.
Bính-Dần năm thứ mười sáu — năm thứ 4 hiệu Kiền-Đức bên Tống (966) — Nam Tấn vương mất, các anh hùng đua nhau nổi lên, ai nấy đều chiếm giữ quận ấp, tự làm chúa một miền. Xương-Xí giữ Bình-Kiều;
Kiểu-Công-Hãn, xưng là Kiểu Tam Chế, giữ Phong-châu — nay là huyện Bạch-Hạc; Nguyễn Khoan, xưng là Nguyễn Thái Bình: giữ Tam Đái; Ngô Nhật-Khánh, xưng là Ngô Lãm Công, giữ Đường Lâm. — có thuyết nói là giữ Giao thủy; Đỗ Cảnh Thạc, xưng là Đỗ Cảnh Công, giữ sông Đỗ-Động; Lý-Khuê, xưng là Lý Lãng Công, giữ Siêu-Loại; Nguyễn Thủ Tiệp, xưng là Nguyễn-lệnh-Công giữ Tiên Du; Lã Đường, xưng là Lã Tá Công, giữ Tế Giang; Nguyễn Siêu, xưng là Nguyễn Hữu Công. giữ Tây Phù Liệt; Kiểu Thuận. xưng là Kiểu Lệnh Công, giữ Hồi hồ; — Nay xã Trần xá, huyện Hoa Khê còn có nền thành cũ; — Phạm Bạch Hổ, xưng là Phạm Phòng Át, giữ Đằng châu; Trần Lãm, xưng là Trần Minh Công, giữ cửa biển Bố-Hải. Gọi là mười hai Sứ quân.
Đinh-mão, năm thứ mười bẩy — năm thứ 5 hiệu Kiền-Đức bên Tống (967) — Khi ấy trong nước không chủ, mười hai sứ quân thi sức, không ai coi được ai. Đinh Bộ Lĩnh nghe Trần Minh Công có đức mà không con, bèn cùng với con là Liễn sang nương tựa. Minh Công thấy người mặt mũi khôi ngô, lại có độ lượng, bèn nuôi làm con. và ngày một đem lòng yêu quí. Nhân giao cho cầm quân, đem đánh các tay anh hùng, đều hạ được cả. Phạm Phòng Át đem binh về hàng. — Sau làm chức Thân-Vệ tướng quân triều Đinh. — Kịp khi Minh-Công mất, xẩy khi có hơn năm trăm người con em của Ngô Tiên chúa ở sông Đỗ-Động đem quân đến đánh. Vừa vào khỏi Ô-Man, rút lại bị người làng là Ngô Phó sứ đánh bại mà trở về. Bộ Lĩnh nghe tin, cất quân đánh cả các bộ lạc ở sông và ở động, đâu đấy đều hàng phục cả. Từ đó các quan dân ở kinh, ở phủ đều đem lòng theo về. Họ Ngô mất.
Sử-thần Ngô Sĩ Liên bàn rằng:
Vận Trời, Đất, bĩ tất có thái, Nam, Bắc cùng chung một lẽ cả. Bên Tầu, năm đời nát bét mà Tống Thái Tổ lên; bên ta, mười hai Sứ-quân rối-bời mà Đinh Tiên-Hoàng dấy: Trời cả! không phải ngẫu-nhiên đâu!
Trở lên họ Ngô gồm ba chúa, kể cả Dương Tam Kha lấn ngôi, bắt đầu từ Kỷ-Hợi, đến Đinh-Mão, cộng hai mươi chín năm.
Phụ chú
HẾT TẬP THỨ HAI
(hết phần « NGOẠI KỶ »)