HỒI THỨ CHÍN
Phụng thánh chỉ, ra mắt Lê-công,
Lảnh chiến thuyền dẹp yên Hãi-khấu.
Khi Vỏ-đông-Sơ từ giã Tiễu-thơ Bạch-thu-Hà rồi trỡ về Lử-quán, mãng đương thầm lo trộm tính đứng nghĩ ngồi suy,
chẳng biết ai mà cậy đứng mai nhơn, đặng đến kinh-đô nghị
cuộc nhơn-duyên, và thông lời cùng Bạch-gia Thượng-thơ
binh-bộ, vì từ khi ra Đông-kinh đến nay thì tứ cố vô thân
chưa từng quen biết một ai, trong hàng văn ban vỏ bá.
Vã lại cha Tiễu-thơ là bực đại-quan thượng-tướng, quờn
cao tước trọng, đoạn lại non sông cách trỡ, đường sá xa
xuôi, dẩu có mai-nhơn cũng khó thông lời nghị luận.
Mãng đương suy nghĩ như vậy, bỗng thấy một tên quân-nhơn ngoài cữa bước vô, cúi đầu chào Đông-Sơ và thưa
rằng: Có lịnh Tỗng-trấn Lê-công dạy mời Quan-nhơn vào
dinh hầu việc.
Đông-Sơ liền sắm sữa y cân rồi đi với tên quân ấy. Kh tới dinh thì thấy trước viên-môn có dựng một cây huỳnh-kỳ mà một tấm biển vàng đề: « Bắc-kỳ Tổng-trấn Lê-quận-công chánh-phủ.» (Tên Lê-văn-Duyệt)
Đông-Sơ đương đứng ngoài chờ lịnh, kế quân ra mời
vào, thì thấy Lê-công ngồi giữa thính-đuờng, oai nghi
tề chỉnh, hai bên quân hầu nghiêm trang. Đông-Sơ liền
bước tới cúi đầu ra mắt.
Lê-công liết thấy Đông-Sơ tướng mạo phương phi phải
một trang của quốc-gia lương đống, thì hỏi rằng: « Ngươi
phải Vỏ-đông-Sơ chăng ? »
Đông-Sơ thưa: Phải.
Lê-công nói: khi ta đi chinh phục nước Ai-lao (Laos)
về, ta nghe rằng ngươi ra diễn-trường tranh vỏ tấn sĩ và
thắng đặng Bạch-xuân-Phương phải chăng?
Đông-Sơ thưa phải. Lê-Công nói: « Ngươi chẳng biết
Bạch-xuân-Phương là một vị công-tử của quan binh-bộ
thượng-thơ tại triều bây giờ đó sao? »
Đông-Sơ nói: « Bẩm quận-công tôi không biết Bạch-xuân-Phương là ai, tôi chỉ biết hội thi nầy là một hội của
quốc-gia đễ khai khoa thũ-sĩ, tuyễn-lựa nhơn tài trong
nước đó thôi. Chẳng luận là công-tữ vương-tôn, và chẳng
luận là cùng dân mạt sĩ, hễ ai có tài khuôn thời tế thế,
dẹp loạn phò nguy, giỏi thì thắng, dở thì thua, theo luật
công bình của nước nhà, chẳng thiên-vị ai hết, chớ tôi
chẳng biết ai là công-tữ, ai là vương-tôn. Ví như lấy hàng
công-tữ mà sánh so, thì tôi đây cũng một bực công-tữ như
Xuân-Phương kia vậy.
Lê-Công nghe nói thì mĩnh cười và hỏi rằng: « Tỗ-quán và cha mẹ ngươi ở đâu?
Đông-Sơ thưa: « Tỗ-quán tôi ở tại Nam-kỳ, cha tôi khi
sanh tiền là quận-công Vỏ-Tánh, mẹ tôi là công-chúa Ngọc-Du, cã hai đều từ trần trong khi tôi còn thơ-ấu. »
Lê-Công nghe nói thì ngó Đông-Sơ châm chĩ một hồi,
rồi gặt đầu và nói rằng: « Thật là hỗ phụ sanh hổ tữ, lời
tục chẳng sai, rồi day lại nói với Đông-Sơ rằng: « Vậy thì
quan Hậu-quân là bạn đồng-liêu với ta trong lúc ngài còn
sanh tiền ở tại Gia-Định. »
Đông-Sơ nói: « Bẩm quận-công, khi tôi còn nhỏ, tôi hằng
nghe mẹ tôi nói trong lúc Hoàng-thượng đem binh dẹp-giặc
Tây-sơn tại thành Qui-nhơn, thì Quận-công làm chức Tã-quân, còn cha tôi thì làm chức hậu-quân. Khi cha tôi
mất tại thành Bình-định, thì Quận-công đem binh đánh
lấy Phú-xuân, dẹp yên Tây-sơn, rồi kéo binh luôn
ra Bắc-Kỳ mà bắt bọn Nguyển-quan-Toãn. Sau lại
Quận-công trở về Gia-định dẹp giặc Xiêm-la, bảo hộ
nước Cao man, công nghiệp Quận-công đánh bắc dẹp
nam, chẳng biết bao nhiêu, oai văng vỏ điện, tôi nghĩ
tôi rất vô phước, rũi cho cha mẹ tôi mất sớm. chớ
chi cha mẹ tôi còn mạnh giỏi như Quận-công thì tôi
cũng đặng gọi một bực quốc-thích Hoàng-thân và một bực
Công-Tử đương thời như Bạch-xuân-Phương ngày nay đó
vậy. »
Lê-Công nghe nói chúm-chím mĩnh cười, rồi nói với
Đông-Sơ rằng; ấy là ta hỏi thử ngươi đó thôi, ngươi chẳng
nên phàn nàn, chết như cha ngươi đó là một sự chết
vinh vang cho tổ quốc nước non, chết như vậy mới là
danh thơm thanh sữ; tiếng để ngàn thu; chết như vậy
mới miễu phụng đình thờ, Cái phương danh cũa cha
ngươi ngày nay bia tạc nơi Vỏ-trụ san-hà, ai ai mà chẳng
tiếc thương sùng bái.
Nay nhơn có thánh chĩ của Hoàng-thượng phong ban cho
ngươi làm chức Trung-úy, đễ ở bỗn trấn tùng quân cùng
ta. Nay ta nghe quân Hãi-khấu bên Trung-quốc, hay lại
tàng ẫn trong mấy cái cù-lao nơi mặt biễn Đông dương,
mà cướp đoạt những ghe thương Hồ, và nhiễu hại lê thứ,
vậy ngươi hãy ra tĩnh Hãi-Dương lãnh mười chiếc chuyến-thuyền và 200 thủy binh, mà dẹp quân Hãi-khấu, và du
thám địa thế các cữa biễn tĩnh Quản-đông rồi làm một
bãn đồ cho chắc chắn, mà nạp cho ta rỏ, ngươi hãy hết
lòng cần cán, lo lập công nghiệp với nước nhà, và noi
theo gương trung liệc cũa tiền-nhơn ngươi, là quan Hậu-quân Vỏ-công ngày xưa, cho đáng một chức phận nam nhi
cũa con giòng cữa tướng.
Vậy ngươi hảy ráng mà lãnh cái trách nhậm ấy cho
hoàn toàn, rồi ta sẻ bảo tấu cùng Triều-đình, đặng gia
thăng cho ngươi quyền tước. »
Đông-Sơ cúi đầu vưng lịnh và từ giã Lê-Công, rồi trở
về Lữ-quán. Đó rồi nghĩ tới sự nhơn duyên trắc trở, mai
mối chưa thành, nay lại phụng mạng tuần-dương, đem
ngày tháng mà quăng theo chơn trời mặt biễn, biết chừng
nào mới đặng công vụ hoàn thành, và ngày nào mới đặng
rở về mà vầy duyên cang lệ.
Nghĩ chừng nào thì cái ái tình của hồng nhan nhi nữ, nó
càng làm cho bịnh rịnh chí khí anh hùng; khiến cho bối rối
tơ lòng, ngồi mà sửng sờ buồn bã, rồi lại nghĩ tới cái phận
tang bồng, đã mang một vóc máu thịt đường đường, đầu
đội trời chơn đạp đất, thì phãi ra mà gánh vát non sông,
chống một lưỡi thanh gươm giữa chốn phong trần, cho
rõ mặt tu mi, thì mới gọi một đứng nam nhi trong hoàn
vỏ.
Đó rồi Đông-Sơ bước lại thơ-phòng viết một tâm thơ,
rồi kêu Thơ-đồng mà dặn: phải đem qua dinh Tiễu-thơ
đón cho đặng Thễ-nữ Xuân-đào, thì sẻ giao thơ, biểu nó
đưa cho Tiểu-thơ khai khán.
Thơ-đồng lảnh mạng ra đi, khi tới trước dinh Tiểu-thơ,
thì đứng ngoài hoa-viên lấp ló dòm vô một hồi, nhưng
không thấy ai, bèn lén lén bước vào, đương ngóng cỗ ngó
dớn dác trước sau, chẳng dè con chó nằm nơi góc vườn thấy
anh ta bộ tướng dị kỳ, thì chạy xốc lại, hã miệng nhăn
răng, cắng ngang ống quần một cái. Anh ta thất kinh chạy
vòng theo mé hồ sen, và chạy và la chó, chó.
Thể-nử Xuân-đào đương đứng phía sau hồ-sen, nghe la
chạy ra, chẳng dè Thơ-đồng chạy lại vấp chơn té vào mình
Xuân-đào, làm cho Xuân-đào hoản hồn, con chó thấy vậy
lại rược theo, Thơ-đồng hoản kinh nhãy ngay xuống hồ,
đứng chần ngần như thần Hà-bá, mắt thì nháy nháy Thễ-nử tia lia, miệng thì la chó chó inh-õi.
Thể-nữ thấy dị kỳ cũng bụm miệng tức cười. Rồi day
lại hỏi Thơ-đồng rằng: « Chú vào đây có việc chi, sao đi
không kêu người ta coi chó? »
Thơ-đồng lật đật leo lên và thở hào hễn và nói: « Cô
không la con chó, để nó cắn tôi rách cã một ống quần,
ấy là cầu bất giáo. Tôi thì vợ con không có, mà rũi lại bị chó xé quần, ở đây tứ cố đều người dưng, tôi biết mượn ai vá
lại, thôi đễ tôi ra tay cổi đại, xin cô chịu khó nhiếp giùm. »
Thễ-nữ nói; « Hé, chú đừng nói điên, tôi xích chó ra
cắn nữa mà chết, chú ở đâu lạ mặt, đến đây có việc chi,
xin hảy nói cho mau đi, chớ chẳng nên buông lời pha lửng. »
Thơ-đồng lật đật lấy thơ đưa ra cho Xuân-đào và nói:
« Xin cô làm ơn giao lại cho Tiễu-thơ, nói rằng quan
Trung-uý Vỏ-đông-Sơ kính gởi. »
Thể-nữ lấy thơ rồi vội vàng trở vô đưa cho Tiễu-thơ,
Tiểu-tho dở ra xem. — Thơ như vầy:
« Tôi mới tiếp đặng thánh-chĩ, sai đi tuần thám Đông-dương, quân mạng tại thân, chẳng dám trì huỡn, vậy tôi muốn cùng Tình-khanh hội diện, đặng ngày mai sắm
sửa đăng trình. Xin tối ra Lương-đình, đặng tôi tỏ ít lời
từ biệt. »