Lời tự
Những nhà đại gia văn chương trong xứ ta khi trước,
hay dùng sự tích sử truyện nước Tàu, mà diễn ra quốc-văn của ta, như: Kim-vân-Kiều, Nhị-độ Mai, Phan-Trần
truyện, Lục-vân-Tiên, thì toàn dùng cách văn lục bác mà
hôi, chưa thấy truyện nào đặt theo cách văn lưu thuy là
văn xui theo tiếng nói thường của mình; cho dể hiểu mau
nghe, và cũng chưa thấy Tiểu-thuyết nào làm ra một sự
tích của kẻ aah hùng hào kiệt và trang liệc-nữ thuyền-quyên trong xứ ta, đặng mà bia truyền cho quốc dân rỏ
biết.
Hỏi thử: Trương-Lương, Hàng-Tín, Hạng-Vỏ, Tiêu-Hà,
thì sự tích lảo thông; còn hỏi lại ai là anh-hùng hào-kiệt
trong nước ta, thì ngẩn ngơ chẳng biết.
Như vậy thì trong xứ ta chỉ biết khen ngợi sùng bái
người anh-hùng liệc-nữ của xứ khác, mà chôn lấp cái
danh giá của người anh-hùng liệc-nữ trong xứ mình, chĩ
biết xưng tụng cái oai phong của người ngoại bang, mà vùi
lấp cho lu lờ cái tinh thần của người bổn-quốc.
May thay cho chúng ta gặp nhằm thế kỷ hai-mươi nầy
là một thế kỷ văn-minh, là một thời đợi quốc-văn ta đương
lúc nãy tược đâm chồi, đơm hoa kết trái và cũng một
thời đợi của Tiễu thuyết trong xứ ta đương lúc sanh thai
xuất thế, phát khởi thạnh hành, vì vậy nên đã có nhiều
quyển Tiểu thuyết xuất bản ra đời, song những Tiểu thuyết
ấy phần nhiều nói về hoa-nguyệt phong tình của đám hạ
lưu nam nữ, còn những sự tích anh-hùng liệc-nữ, và
những bực danh sĩ nhơn tài trong xứ ta, thì chỉ có một it
truyện sử đó thôi, kỳ dư hãy còn chôn lấp nơi chỗ tối
tâm, chưa ai chịu khó kiếm tìm mà phô trương cho mắt
đời xem thấy.
Nay quyễn tiểu thuyết « Giọt máu chung tình » nầy vẩn
là một tiểu thuyết phô diễn sự tích của một trang hồng
nhan liệc-nữ, với một trang niên thiễu anh hùng, là con
của một vị khai quốc công thần trong đời Cao-Hoàng
trung hưng phục nghiệp.
Tôi chẳng nài lao tâm khổ não đem những ngày giờ dư
giã trong lúc đêm tịnh canh trường, mà tìm tỏi một sự
tích có thú vị, có ân tình, có tinh-thần, có phẩm giá, đặng
phô diễn ra đây, trước là phụ ích với các nhà Tiễu thuyết
đương thời, sau là tỏ rằng trong xứ ta cũng hiếm kẻ khí
phách anh hùng, trung trinh liệc-nữ như các nước khác
kia vậy.
Trong quyển tiễu thuyết nầy có ba đều đại yếu:
1∘ trai như Đông-Sơ là một trai có tinh thần đởm lược
khí phách anh hùng, chĩ biết lấy một gan đởm mà đền
đáp nợ nước ơn nhà, cho rỏ phận sự tu mi đứng trong
hoàng vỏ.
2∘ gái như Thu-Hà là một gái tánh tình cao thượng,
biết lấy một sự trung trinh tiếc hạnh mà đối đãi với chồng
cho khỏi tiếng sĩ tiếc ô danh, tồi phong bại tục.
3∘ Triệu-Dỏng là bạn giao tình kết nghĩa song cũng giữ
một lòng nhiệc thành chĩ tín, mà đối đãi với cố hữu thân
bằng; hoạn nạn chung cùng, xem dường anh em đồng bào
cốt nhục.
Trong quyễn tiểu thuyết nầy, những lời nói giọng tình
câu chuyện đặc để kỷ cang, có lối văn chương, có mùi
tao nhã, chỗ thì cao đàm hùng biện, mà làm ngọn roi kích
bác cho phong tục đương thời, chỗ thì nghị luận khuyên
trừng, làm một phương thuốc bỗ ích tinh thần cho kẻ học
sanh hậu tấn, chỗ lại bi, hoan, ly, hiệp, tình tú thâm trầm;
khiến cho độc giã cũng có lúc xúc động tâm thần mà
nheo mày chắc lưởi, cũng có lúc vui lòng hứng chí, mà
được giãi khuây một ít cơn sầu, cũng có khi dựa gối cúi
đầu, ngầm nghĩ cuộc đời mà thương người nhớ cảnh.
Chẳng phãi như Tây-Du Phong-thần là truyện huyễn
hoặc hoan đàng, độc tới thêm mê mụi tâm thần, làm cho
hai mươi mấy triệu linh hồn của quốc dân ta đến ngày
nay hãy còn mơ màng theo lối xóm quĩ làng ma, lẩn bẩn
theo thói tinh tà tưởng mị, đã chẳng lợi dụng cho khuê
hương, mà cũng chẳng ích chi cho trí thức.