Theo Sử ký, hai bà Trưng vốn họ Hùng, chị tên Trắc, em tên Nhị, người đất Mê Linh, Phong Châu, là con gái Hùng tướng ở Giao Châu. Ban đầu, Trắc lấy Thi Sách người huyện Chu Diên, làm vợ rất tiết nghĩa, hùng dũng quyết đoán công việc. Bấy giờ thứ sử Giao Châu là Tô Định tham bạo, người đời khổ sở. Trắc căm thù Định giết chồng mình, bèn cùng em Nhị dấy quân đánh Định, hạ Giao Châu, đến Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều hưởng ứng. Bèn lược định sáu mươi lăm thành ngoài Lĩnh, tự lập làm vương, bắt đầu xưng là họ Trưng. Đóng đô ở thành Ô Diên.
Tô Định chạy về Nam Hải, vua Hán Quang Vũ nghe tin, giáng Tô Định đi quận Đam Nhĩ, sai tướng quân Mã Viện, Lưu Long v.v. thay đánh. Đến Lãng Bạc, phu nhân chống cự hơn một năm, sau thấy thế quân Mã Viện mạnh, tự liệu đám ô hợp không thể chống nổi, bèn lui giữ Cấm Khê. Viện đem quân đánh, binh lính tan chạy. Phu nhân thế cô, bèn tuẫn tiết nơi trận, có người nói lên núi Hi rồi không biết đi đâu.
Người đời thương xót, lập miếu ở cửa sông Hát để thờ. Hễ gặp tai họa, người ta cầu khấn thì thần linh ứng nghiệm. Thời Lý Anh Tông gặp đại hạn, vua sai thiền sư Cảm Tịnh cầu mưa. Một hôm mưa xuống, mát lạnh người, vua mừng. Một lát chợt ngủ, mộng thấy hai người con gái, đội mũ phù dung, áo xanh dây đỏ, cưỡi ngựa sắt theo gió đi qua. Vua lấy làm lạ hỏi, đáp: "Thiếp là hai chị em họ Trưng, vâng mệnh Thượng đế làm mưa." Vua muốn hỏi han thêm, bèn giơ tay ngăn. Vua tỉnh mộng, cảm động. Ra lệnh sửa dựng đền, chuẩn bị đủ lễ cúng. Sau lại báo mộng cho vua xin lập đền ở làng Cổ Lai. Vua nghe theo, sắc phong là Trinh Linh nhị phu nhân. Triều Trần gia phong thêm các chữ hiển liệt, chế thắng, thuần bảo, thuận minh, mỹ; đến nay vẫn được phong tặng, hương khói không dứt.