HỒI THỨ MƯỜI CHÍN
Nghĩ sự tình Đông-Sơ riêng thán oán,
Luận ân nghĩa, Động chủ quytế từ hôn.
Khi Đông-Sơ ở trước khách phòng một mình với tên bộ-hạ, thì vào ra thơ thẫn, đứng nghỉ ngồi suy, rồi thầm
trách Thu-Hà rằng: « Thu-Hà ôi! Mi là con nhà đại-gia
vọng tộc, cũng tiếng một gái đức hạnh thuyền quyên, sao
mi nở đem thói lãng hạnh bạc tình, mà phụ kẻ tình xưa
nghĩa cũ. Thế thì mi quên lúc lương-đình hội ngộ, đã cùng
nhau căng dặn đến đều, thế thì mi quên lúc dưới nguyệt
bên hoa, đã cùng nhau nặng lời thệ ước đó sao? Hay là
mi tưởng ta mắt trôi nổi theo chốn chơn trời mặt biễn,
xa xui cách trở quang hà, làm cho mi nhọc công tháng đợi
năm chờ, nên mi dời lòng đỗi dạ phải chăng? Hay là mi
sợ cái sắc mi hương tàng phấn lợt, mà lở bề kết tóc xe
tơ, nên mi vội vả kiếm nơi mà trao thân gởi phận? Hay
là mi nghe người, lời ngon lẻ ngọt, nĩ non tiếng quyễn
giọng kèn, làm cho mi xúc động tâm thần, mà cầm lòng
chẳng đậu đó chăng, nhưng mà sự dời lòng đổi dạ, bội ước
vong tình của mi đây chẳng hề làm cho ta xúc động tâm thần
chút nào, và đeo phiền chát muộn chi hết. Ta chẳng hề đễ
cái chí khí nam nhi nầy cho cái tình sắc dục kia nó buộc
ràng kềm chế.
Thu-Hà ôi! ta vì là vì chút tình thâm nghỉa trọng, và
những lời thệ ước ngày xưa, mà phải lước bụi băng rừng,
xuống hang vào động, dẩn cho thiên lao vạn khổ cũng chẳng
từ nan, ví dầu gặp cơn nguy hiểm thế nào, thì ta cũng dám
lấy một gan đởm anh hùng mà đổi mạng sống nầy làm hi-sanh, ngỏ cam một thác với tình, cho ân nghĩa vẹn tuyền
thì cũng toại chí bình sanh, yên lòng sở nguyện.
Thu-Hà ôi! nhưng mà cái sở nguyện ấy đã làm cho ta
ngày nay tính lộn tưởng lầm mà đến đây, vậy thì ta cũng
chịu khó chống cặp mắt hữu tình nầy lên, chờ đến ngày
mai, đặng coi cái người yểu điệu thuyền quyên là mi, phối
hiệp lương duyên, động phòng huê chúc, và ta củng vui
lòng mà chúc mừng cho mi, vợ chồng đặng bách niên giai
lảo, tùng nhứt nhi chung, đặng từ đây sấp sau, khỏi mang
cái tiếng sỉ tiếc ô danh, rằng gái bạc tình lảng hạnh ấy nữa
Đông-Sơ thầm trách như vậy một hồi rồi lại nằm nơi
giường, đương tầm tư nghĩ nghị. Bổng nghe tiếng nói nhỏ
nhẻ bên tai rằng: Sự Thu-Hà hứa hôn cùng Nhứt-Lang ấy
thì việc còn khuất lấp, vì chưa thấy tạng mắt mình, nếu
mình nóng nảy hốt tốt mà trách người, vậy e chưa
đúng nhằm công lý. Phải đễ mà cùng suy tột nghĩ, đợi cho
bằng cớ rỏ ràng, chẳng nên nghe bốc một người, mà vội
vả buông lời trách cứ. Nếu thiệt rằng Thu-Hà đem lòng lợt
lẻo, thì lổi kia cho trách cũng đành. Ví bằng việc chẳng
như lời, mà mình buộc một lổi nặng nề cho kẻ liểu yếu đào
thơ, vậy chẳng là oan người tội nghiệp? Xét lại trong lúc
anh nàng muốn ép duyên tơ tóc, mà gã cho Vương-Bích
ngày xưa, nhưng nàng còn chặt dạ bền lòng, quyết giữ một
lời thỉ chung cho trọn nghĩa, vì vậy nên nàng từ hôn chẳng
chịu, phải ra thân lưu lạc giang hồ, và trôi nổi theo lượng
sóng biển tình, kiếm chổ ký túc thê thân, đặng lần lựa mà
chờ ngày trùng phùng hội diện. Nay chỉ nghe một lời Nhứt
Lang nói đó, song chưa giáp đặng mặt nàng, nếu mình tin
vội nghe lầm, thì sao cho phải một người trầm cơ thẩm
đoán. Vã lại mình là một đứng trượng phu hào hiệp, mà chác
chi những chuyện độ lượng hẹp hòi, theo lẻ quảng đại nhơn
từ, nên ta chẳng nở để vậy mà điềm nhiên mặc thị. Nay
trong lúc canh khuya vắng vẻ, ta xin thay mặt Thu-Hà,
đặng lấy lẻ công bình mà kêu nài ít lời cho minh bạch.
Cái tiếng ấy thỉnh thoản bên tai văn vẳn, nghe càng sách
hoạch rỏ ràng, làm cho Đông-Sơ đương lúc mơ màng, dực
mình mà tỉnh lại, thì là một tiếng lương tâm của Đông-Sơ
nói ra, chớ chẳng phải người nào xa lạ.
Cái tiếng lương tâm ấy cải lẩy một hồi, làm cho Đông-Sơ tỉnh ngộ mà rỏ đặng một chánh lý rỏ ràng, và những
sự thầm trách trộm nghi chắp chứa trong lòng, bây giờ đã
lần lần tang mất. Đó rồi Đông-Sơ bước lại đứng dựa cửa
sổ ngó ra, muốn kiếm Bạch-thu-Hà đặng dọ thăm tình ý.
Song núi non mờ mịt, chẳng biết nơi nào. Xảy nghe tiếng
gỏ cữa phía sau, ngó lại thì thấy Hoàng-nhứt-Lang chẩm
hẩm bước vô, tay cầm một phong thơ và đi và nói:
Xin lổi cùng Quan-nhon, tôi có một việc cẩn yếu, muốn
hỏi quan-nhơn, nên chẳng nệ lúc đêm vắng canh khuya đến đây làm cho nhọc lòng quan-nhơn, xin quan-nhơn
miễng chấp.
Đông-Sơ nói: Túc-hạ muốn hỏi việc chi, xin hảy nói
nghe, nếu tôi có thế đợi lao, thì tôi cũng sẵn lòng phụ ích.
Nhứt-Lang nói: Tôi xin hỏi quan-nhơn một đều, khi
quan-nhơn ở tại Đông-kinh quan-nhơn có biết một người
gái tên là Bạch-thu-Hà chăng? »
Đông-Sơ nghe hỏi thì lấy làm lạ, và tự nghĩ rằng: thế
thì Nhứt-Lang nghi ngại đều chi, nên đến đây mà dọ thăm
tình ý. Nghĩ vậy rồi day lại nói với Nhứt-Lang rằng: phận
gái là chổ khuê môn bất xuất, cữa đóng then gài, xưa nay
nam nữ bất thân, dễ chi mà rỏ biết được người, dầu có
biết cũng chẳng lẻ tôi buông lời thỗ lộ.
Nhứt-Lang nói: Vậy tôi xin tỏ thiệt cùng ân-nhân mới
đây trẻ gia-đinh của tôi lượm đặng một phong thơ dưới
hang cỗ tháp, đem trình cùng tôi, tôi chẳng rỏ thơ chi,
liền dở thơ ra xem thữ, thì thấy thơ ấy gởi cho quan-nhơn,
phía dưới có tên Bạch-thu-Hà tự ký. Vì vậy nên tôi vội
vả đến hỏi quan-nhơn cho rỏ căng do. nếu quan-nhơn nói
rằng chẳng biết Bạch-thu-Hà, thì thơ ấy ắc chẳng phải gởi
cho quan-nhơn, và tôi phải giữ thơ nầy đặng cho người
nhận lãnh.
Đông-Sơ nghe nói thơ của Bạch-thu-Hà gởi cho mình,
thì mừng rồi day lại nói với Nhứt-Lang rằng: nếu quả
thơ của Bạch-thu-Hà thì tôi tõ thiệt cùng Túc-hạ, người
ấy là người đã gá nghĩa nhơn duyên cùng tôi, khi ở Đông-kinh, song tôi mắc việc quân vụ đa đoan, nên chưa kịp
tính bề hôn thú. Vậy nếu Túc-hạ vui lòng thì xin trao
thơ ấy cho tôi xem thữ. Nhứt-Lang liền trao thơ cho Đông-Sơ xem, thì thấy quã thơ của Thu-Hà. Song thơ ấy là thơ
trước khi Thu-Hà xuống thuyền qua Hãi-ninh, thì đưa
cho Thơ-đồng, dặn chờ Đông-Sơ tuần dương trở về thì
giao lại. (Thơ ấy tự sự đã nói trước rồi, đây chẳng cần
nhắc lại.) Khi ấy Đông-Sơ đễ trong túi áo, đến lúc lên
thám-sơn-động, rớt mất không hay, nên gia-đinh của
Nhứt-Lang lượm đặng).
Đông-Sơ xem rồi day lại nói với Nhứt-Lang rằng: Phải thơ nầy là thơ của tôi khi ở Đông-kinh, và người nầy là
người tình nghĩa của tôi đã có lời thệ ước, và gá nghĩa
nhơn duyên như lời tôi đã tỏ cùng Túc-hạ khi nảy đó
vậy. »
Nhứt-Lang nghe nói thì nheo mày và tự nghỉ rằng: nếu
vậy thì tên Bạch-thu-Hà trong thơ nầy với người mình sẻ
cưới đây, hẳn là một người chẳng sai. Nhưng sao em
là Nhị-Cô chẳng dò trong lóng đục, gạn hỏi sự tích cho
rỏ ràng, đễ lầm lở nhơn duyên của người, làm cho rẻ
phụng lìa loan, vậy sao rằng phải, hay là em mình nó
thấy người thất thân lưu lạc, mà có ý cậy thế ép duyên,
rồi ẩn việc tình nghĩa cùng Đông-Sơ, chẳng cho mình rỏ.
Nay việc hiễn nhiên bằng cớ, thì chẳng lẻ ta vì một gái
ấy mà khỏa lấp lương-tâm, và làm đều cường hôn đoạt
lý cho đặng. Nghĩ rồi day lại nói với Đông-Sơ rằng:
Đây tôi xin tỏ thiệt cùng quan-nhơn, người tôi sẻ cưới
ngày mai nầy, danh tánh huê hương và căng do sự tích
đều in như người trong thơ đó vậy, và tôi quả quyết là
một người chẳng sai. Nay gặp quan-nhơn đến đây, thật
là người củ duyên xưa, đã đặng trùng phùng hội diện.
Vậy thì tôi xin tỏ thật cùng Quan-nhơn, tôi nay quyết ý
từ hôn, và đưa người ấy lại cho Quan-nhơn cho trọn
niềm tình nghĩa. »
Đông-Sơ nói: « Nếu Túc-hạ nói vậy, ra lý tôi cố ý đến
đây đặng phá hoại nhơn duyên và đoạt tranh người hôn
phối của Túc-hạ đó sao? Nếu như nàng ấy quả thiệt Bạch-thu-Hà mà người đã bằng lòng gá việc hôn-nhơn cùng Túc-hạ rồi, thì sự tình nghĩa giao ước cùng tôi ngày xưa, nay
đã xem dường trôi theo dòng nước. Vã lại tôi là một đứng
đường đường Nam-tữ, và trong thiên-hạ chẳng thiếu chi
Thục-nử thuyền quyên, lẻ đâu tôi còn nhìn một người bội
ước vong tình như vậy, mà kết làm lương duyên cang lệ,
và tôi chẳng hề chịu đem một danh giá anh hùng nầy, mà
làm đều tranh đoạt hôn-nhơn, là một đều rất nhục nhơ
phi lý ấy đâu?
Nhứt-Lang nói: việc nầy tại em tôi là Nhị-cô, ra đứng
trao lời tác hiệp, buộc việc hôn-nhơn, nhưng tôi chưa hề
giáp đến mặt người, và cũng chẳng rỏ là người ân tình
của Quan-nhơn khi trước. Nay Quan-nhơn đã gọi rằng
chẳng chịu đem một danh giá anh hùng mà làm đều đoạt
hôn phi nghĩa, thì tôi lẻ đâu vì một người hồng nhan nhi-nữ, mà làm cho mích ơn tri ngộ cùng Quan-nhơn, và làm
cho bại hoại một danh giá trượng phu chí khí của tôi nữa
sao? Nếu thật rằng Quan-nhơn chẳng chịu nhìn người ấy
làm lương-duyên, mà cho là kẻ bội ước vong tình, thì tôi
đây xin tỏ một lời khẳn khái rằng: tôi đã nhứt định hai
đều: Một là tôi quyết ý từ hôn, hai là tôi sẻ cho người
đưa nàng về quê hương xứ sở. Nhưng trước khi đưa nàng
ra khỏi sơn-động, tôi xin Quan-nhơn chịu phiền đi cùng
tôi ra lại Thạch-đình, cho giáp mặt đôi đàng và gạn hỏi
cho minh bạch sự tình, đặng ngày sau khỏi mang một
khối sầu nghi phiền trách nơi dạ.
Nói rồi bước lại nắm tay Đông-Sơ hai người dắc nhau
ra đi một lược.
